Dağıstan'ın en önemli şehirleri Mohaçkale, Derbent, Buynak, Kaspiy, Hasavyurt, İzberbaş, Kızlar ve Kızılyurt'tur. Bu sekiz şehrin yanı sıra ovalık bölgelerde kurulmuş olan 14 işçi sitesi bulunmaktadır. Yalnız Kubaçi işci sitesi dağlık bölgede kurulmuştur. Dağlık arazide yer alan Buynak dışındaki diğer şehirler de ovalarda ve deniz kıyılarında kurulmuştur.
Sosyo-ekonomik gelişmelere bağlı olarak şehirlerin nüfusu artmakta birlikte bugün Dağıstan'dan nüfusun yarıdan fazlası (%58) dağ ve ova köylerinde yaşamaktadır. Ancak ova köyleri ile dağ köyleri arasında çok farlılıklar bulunmaktadır. Ova köyleri çok büyük olup, üzüm bağları ile meyve bahçelerine ve düz sokaklara sahiptir. Dağlarda ise, düz arazinin az olmasından dolayı evler genelde dağ yamaçlarında ve üst üste inşa edilmiştir. Çoğunlukla yolu olmayan bu köylerde köy halkı, köyün başına kadar vasıta ile gelir, oradan evlerine dar yollardan geçerek ulaşırlar. Bağ ve bahçenin olmadığı bu köylerin merkezlerinde üç-beş ağaç ancak bulunabilmektedir. Toprağın çok kıymetli olduğu buralarda düz araziler genellikle geçim kaynağı olan ziraatta kullanılmakta ve ürün olarak en çok buğday, mısır, arpa ve patates yetiştirilmektedir. Ulaşımı çok çetin olan bu köyler, asırlar boyu Dağlılar'ı düşmandan koruma vazifesi görmüşlerdir.

      Mohaçkale. Dağıstan'ın başşehridir. Hazar Denizi'nin batı kıyısında, Kafkas Dağları'nın denize yakınlaştığı yerde kurulan ve 1920'lerde 40 bin nüfusu olan Mohaçkale, bugün 350 bin nüfusuyla Dağıstan'ın en büyük ve en önemli sanayi ve kültür şehridir. Mohaçkale'nin temelinin Deli Petro tarafında kurulduğu rivayet edilmektedir. 1722 yılındaki İran seferi sırasında Deli Petro'nun karargahını kurduğu yerde kurulan şehre 1857 yılında Port-Petrovsk(Petro Limanı) adı verilmiştir. 1912 yılında Port-Petrovsk'un 24 bin nüfusa sahip olduğu ve bu sırada şehirde bir küçük banyo, onluk su çeşmeleri, iki okul ve 12 kişilik bir hastanenin bulunduğu belirtilmektedir. Sovyet egemenliğinden sonra Dağıstan'ın başkenti olan şehre, Sovyet egemenliği için savaşan Mahaç Dahadayev hatırasına Mahaçkala(Mohaçkale) adı verilmiştir. Sovyet egemenliği döneminde önemli bir sanayi ve kültür merkezi haline gelen şehirde bu dönemde sanayi işletmelerinin sayısında artış görülmüştür. Bunlardan en büyükleri M.Gadjiyev adında makine yapım fabrikası, Dagelektromat fabrikası, radyo elemanları, cam ve elektrikli eşyalar üreten fabrikalardır. Kuzey Kafkasya'nın ikinci büyük inşaat kombinası ile ülkenin en büyük ve en eski hafif sanayii olan trikotaj, dikiş ve ayakkabı fabrikaları da buradadır. Şehirde gıda sanayii de gelişmiştir. Bunlardan bazıları balık konserve ve et kombinaları, şarap, bira, yağ ve şekerleme fabrikalarıdır.

      Mohaçkale Dağıstan'ın kültür merkezidir. Şehirde Rus, Avar, Kumuk ve Laklar'a ait tiyatrolar, kukla tiyatrosu, filârmoni, Dağıstan Devlet Şarkılar ve Halk Oyunları Toplulukları, Dağıstan Devlet Lezginka Halk Oyunları Topluluğu, sinemalar, müzeler ve kütüphane bulunmaktadır. Mohaçkale'de bir çok dilde gazete ve dergiler yayınlanmaktadır. Kuzey Kafkasya'nın en büyük bilim merkezi de Mohaçkale'dedir. Şehirde Rusya Federasyonu İlimler Akademisi'nin Dağıstan Şubesi, Lenin Üniversitesi, pedogoji, tıp, tarım ve teknoloji enstitüleri ve laboratuarlar bulunmaktadır. Mohaçkale'de Türk İşadamları tarafından açılmış bulunan ve İngilizce yapan bir Özel Türk Lisesi de Dağıstan'ın eğitim sistemi içinde yerini almış bulunmaktadır. Demiryolları kavşağında bulunan Mohaçkale, aynı zamanda da Hazar'ın kuzey-batı kıyısında önemli bir liman şehridir. Şehir bir taraftan Kaspiy şehrine, diğer taraftan da Tarki Dağı yamaçlarına doğru büyümektedir.

      Derbent. Araplar'ın Bâbu'l-Ebvab (Kapılar Kapısı) ve elBâb (Kapı), Türkler'in Demirkapu adını verdikleri ve Farsça'da kapalı kapı, geçit, sınır karakolu anlamına gelen Derbent, Dağıstan'ın ikinci büyük şehridir. Derbent çok eski bir şehir olup, Hazar Denizi'nin batı sahilinde ve Kafkas dağlarının denize en çok yaklaştığı yerde kurulmuştur. Şehre ismini veren boğaz, deniz ile dağ arasında iki kilometre uzunluğunda, iki sıralı ve bugün hâlâ kalıntıları bulunan büyük duvarla çevrilmiştir. Dağlar tarafında muhkem bir kale ile son bulan bu surların yapılışı Hazar Türkleri zamanında Sâsâni hükümdarı Nûşirvan (531-579) tarafından yapılmıştır.

      Osmanlılarla Safeviler arasında sık sık el değiştiren ve İranlılar'ın Ruslarla anlaşmasıyla en son Ruslar'da kalan Derbent, Avrupa'dan Asya'ya giden önemli ticaret yolu üzerinde bulunması sebebiyle, tarih boyunca ticari ve askeri bakımdan stratejik bir önem taşımıştır. Şehirde dağlar ile deniz arasındaki 2 kilometrekarelik geçidi kapatan surlar, Sâsâniler ve sonraları Müslümanlar devrinde ön Asya'yı Doğu Avrupa göçebe kavimlerinin istilâsından korumuştur. Şehir, Müslüman dünyasının bir hudut kalesi olduğu gibi, bir liman olarak ticari bakımdan da önemliydi ve buraya bütün Hazar ülkelerinden mallar getiriliyordu. Başlıca ihraç malları dokuma bezleri ve kök boya idi. Rus idaresi altında Derbent'te XIX. Yüzyılın ortalarına doğru kök boyası üretim ve ticaretinde önemli bir gelişme sağlandıysa da asrın sonlarında sosyal ve iktisadi hayatta gerileme başladı. Derbent geçidinden geçen eski yolun yerini 1898'de inşaası tamamlanan ve orta Kafkasya'yı Avrupa Rusyası'na bağlayan demiryoluna terketmesiyle şehir ve bölge iktisadi hayatında yeni bir canlanma görüldü.

1926'da Derbent'in, büyük bir çoğunluğu Türkler olmak üzere, 25 bin nüfusu vardı. XX. Yüzyılın ilk çeyreğinde Derbent, Dağıstan'daki Türkler'in kültür merkezlerinden biri durumundaydı. 1959'da 47 bin, 1971'de 59 bin 1982'de 75 bin olan Derbent nüfusu, 19927de 84 bin oldu. Derbent, Kafkasya'nın kuzeyden güneye iki önemli geçidinden birinin kapısı durumundadır. Doğu Kafkasya'yı Hazar Denizi boyunca kuzeyden güneye bağlayan yol üzerinde bulunması itibariyle şehir, bugün de büyük bir stratejik önem taşımaya devam etmektedir. Derbent Rusya Federasyonu'nun Azerbaycan'a giden yolu üzerinde bulunmaktadır.

       Derbent Dağıstan'nın Mohaçkale'den sonra ikinci büyük kültür ve sanayi merkezidir. Burada Türk İşadamları tarafından açılmış bulunan Özel Turgut Özal Türk Lisesi ile İktisadi ve İdari Bilimler ve Şarkiyat Fakülteleri'ni bünyesinde bulunduran Derbent Hümaniter Enstitüsü yüzlerce öğrencisi ile şehrin kültür hayatına önemli katkılarda bulunmaktadır.
Hazar kıyılarının ziraate en elverişli kısmı olan Derbent, bağ ve meyveciliğe çok elverişli topraklara sahiptir. Dağıstan'ın şarap üretim merkezi olan şehirde, Dağıstan'ın büyük meyve konserve kombinası ile konyak ve bira fabrikaları bulunmaktadır. Cilâ makinaları fabrikası, elektrosignal fabrikası ve inşaat kombinası da diğer önemli tesislerdir. Derbent'te 1930 yılından beri faaliyet gösteren bir yün iplik fabrikası da bulunmaktadır. Burada üretilen iplerden dışarıya da ihraç edilen meşhur Dağıstan halıları imal edilmektedir. Derbent'in yakınında işçi sitesi olan Ogni'de Rusya Federasyonu'nun doğal gazla çalışan en büyük şişe-cam fabrikalarından biri yer almaktadır.

       Buynak. 1922 yılına kadar Temir-Han -Şura adıyla Dağıstan'ın idari merkezi olan Buynak şehrine, ülkenin dağlık bölgelerine giden yolların buradan geçmesi sebebiyle Dağlara giden Kapı adı verilir. Tarihi eserleri bulunan Buynak, beş adet ilâhiyat okulu (medrese) ile sosyalist ihtilâlden önce dini eğitim merkezi durumundaydı. Bu sırada Dağıstan'ın tek umumi kütüphanesi de burada bulunuyordu. Şehrin sanayisi küçük imalathane ve konserve fabrikalarından ibaret idi. Bugün de Buynak Dağıstan 'ın önemli bir sanayi ve kültür şehri durumundadır. Mayıs 1970 ve Ocak 1975 yıllarındaki depremlerde büyük hasar gören şehir, imar edilmek suretiyle yeni binalara kavuşmuş, kültür tesislerin inşa edilmiştir. Bugün Buynak'ta başta deri ayakkabı fabrikası, meyve konserve ve et kombineleri olmak üzere büyük sanayi işletmeleri bulunmaktadır.

       Kaspiysk. Mohaçkale'nin 14 kilometre güneybatısında ve Hazar'ın kıyısında 1932 yılında bir işçi sitesi olarak kurulan Kaspiysk, 1947 yılında şehir haline getirilmiştir. Başkentin komşusu durumunda olan Kaspiysk, Dağıstan'ın sanayi merkezlerinden biri durumundadır. Hasavyurt. 1931 yılına kadar Sanayi Sitesi olarak adlandırılan Hasavyurt, nüfusça Dağıstan'ın üçüncü büyük şehridir. Şehirde çok sayıda sanayi işletmesi olup, en büyükleri dikiş ve alet yapım fabrikaları, konserve, tuğla, yem, şarap fabrikaları ve et kombinasıdır. Hasavyurt aynı zamanda ülkenin tarım merkezi durumundadır. Kızlar. Kuzey Kafkasya'da Derbent'den sonra en eski şehirlerden birisidir. Şehrin kuruluşu 1614-16 yıllarına kadar uzanır. 1735 yılında şehir haline getirilen Kızlar'da sanayiyi elektromekanik fabrikası temsil etmektedir . Şehrin yakınındaki Komsomolskiy sitesinde Dagelektroaparat fabrikası inşa edilmiştir. Şehirde sirai kaynakları işleyen işletmeler olarak şarap ve konyak fabrikaları vardır.

      İzerbaş. 1934 yılında kurulmuş olan İzerbaş, bir petrol ve alet yapım merkezidir. Buradaki Dagzeto fabrikası diğer ülkeler tarafından da talep edilen elektrikli ısınma araç-gereçleri üretmektedir. Bu ürünler muhtelif Asya, Afrika ve Avrupa ülkelerine ihraç edilmektedir. Kızılyurt. Dağıstan'ın 1963 yılında kurulmuş olan en genç şehridir. Şehir Sulak kıyısında hidroelektrik santrali sahasında kurulmuştur. Burada fosfor tuzu fabrikaları, daktilo tipi makinalar üreten fabrika faaliyet göstermektedir. Şehrin 3 kilometre uzağında Dagelektroavtomat fabrikası bulunmaktadır.

 

 

İlk Türk Devletleri	Osmanlı devleti	Türk Cumhuriyetleri
Müslüman Türk Devletleri	Türk Büyükleri	Özerk Cumhuriyetler
Türk Beylik ve Hanlıkları	Ermeni sorunu	Türk Toplulukları